Enkel werken die door mensen gemaakt zijn kunnen beschermd worden.  Een natuurramp of een pas ontdekte diersoort kunnend dus niet beschermd worden, maar foto’s van een bosbrand of van exemplaren van de diersoort wel.
Maar niet alles wat de mens maakt wordt door het auteursrecht beschermd:  alleen als de creaties aan bepaalde voorwaarden voldoen, verdienen ze bescherming .  In juridische termen heet het dat het auteursrecht bescherming verleent aan “werken van letterkunde of kunst” die in een oorspronkelijke vorm uitgedrukt zijn.  Zo’n beschermde creatie noemen we een “werk”.
Het auteursrecht beschermt allerlei soorten werken.  Niet alleen muziekwerken, schilderijen, beeldhouwwerken, toneelstukken, maar ook teksten, foto’s, films, en zelfs websites, logo’s en de lay-out.  Natuurlijk worden “artistieke werken” beschermd, maar ook werken uit het wetenschappelijke domein of het journalistieke veld kunnen voor bescherming in aanmerking komen.
Alleen oorspronkelijke creaties verdienen bescherming:  alleen als de auteur een persoonlijke toets aan zijn werk heeft gegeven,  kan hij auteursrechten opeisen. Kiest de maker voor een banale, voor de hand liggende vorm, dan is zijn creatie niet “oorspronkelijk”.  Bijvoorbeeld, een krantenkop zoals “Ongeval op de Brusselse Ring” op een artikel  over een ongeval op de grote Ring van Brussel is puur beschrijvend, iedereen kan zo’n kop bedenken.  Zo’n kop zal dus niet beschermd worden.  Daarentegen zal een artikelenreeks over de Chinese maffia, waarvoor een journalist verschillende bronnen (zoals tipgevers, bronnen bij het gerecht en slachtoffers) heeft verwerkt in een spannend, vlot leesbaar artikel, dicht aanleunen bij de persoonlijkheid van de journalist die
Het auteursrecht beschermt alleen een bepaalde uitdrukkingswijze, de vorm die de auteur gekozen heeft, maar niet de onderliggende ideeën, informatie of de feiten.  Een journalist die een artikel schrijft over de Europese verkiezingen kan een auteursrecht doen gelden op de tekst die hij geschreven heeft, maar kan andere journalisten niet verhinderen om ook verslag uit te brengen over deze verkiezingen.  Een fotograaf die een prachtige foto genomen heeft van een spannende eindspurt kan bepalen of de krant zijn foto al dan niet mag afdrukken, maar kan niet verhinderen dat andere fotografen dezelfde sportwedstrijd fotograferen en de foto’s aanbieden.
Om een auteursrecht te genieten hoeft de auteur geen bijzondere formaliteiten te vervullen.  Het werk moet niet gedeponeerd of geregistreerd te worden en ook de © vermelding is niet noodzakelijk voor de bescherming, al is het wel handig om te weten wie het auteursrecht heeft.
De meeste creaties die in de krant verschijnen zullen dus auteursrechtelijk beschermd zijn:  de foto’s in de krant, de artikelen, de opiniestukken en het editoriaal, de grafische indeling, zelfs de commentaren van de lezers onder de artikels of de posts op de blogs van de krant. Als je stukken van de krant wil gebruiken, kan je er veiligheidshalve beter van uit gaan dat ze auteursrechtelijk beschermd zijn.