| Digitalisering laat de auteur toe zijn werk op nieuwe manieren te (laten) exploiteren. Terwijl een artikel of een foto in de analoge wereld vaak slechts eenmaal en in één vorm gebruikt wordt (de afdruk in een krant of tijdschrift), kunnen digitale werken gemakkelijker geëxporteerd worden naar verschillende formaten en, naar mate de technologie evolueert, op allerlei platformen en via uiteenlopende kanalen aangeboden worden. Zo kan een werk, al dan niet aangepast aan het medium, gepubliceerd worden in de papieren versie van de krant, op het online platform, maar ook kan het via RSS of per SMS aangekondigd worden (bijvoorbeeld de krantenkop en de belangrijkste titels), ingesproken worden en in een audio formaat verspreid worden (via streaming of in de vorm van een podcast), via mobiele diensten aangeboden worden of in het digitale archief ter beschikking gesteld worden. Technisch zijn er geen noemenswaardige obstakels, maar mag het wel? Een uitgever zal dezelfde creaties in zo veel mogelijk vormen willen exploiteren, maar mag dit niet zonder de toestemming van de auteur. Auteurscontracten moeten bovendien aan bijzondere regels voldoen. Zo moet de uitgever in principe in het contract met de auteur alle manieren waarop hij het werk zal exploiteren opnemen, zodat de auteur goed weet waartoe hoe zijn werk aangeboden zal worden (en hij hiervoor een passende vergoeding kan onderhandelen). Zo volstaat het niet om te voorzien dat een artikel “in de krant” zal verschijnen, maar moet verduidelijkt worden dat het artikel in de papieren krant, op de website, in de nieuwsbrief,... zal verschijnen, zodat de auteur niet voor verrassingen te staan komt. Ook kan de auteur geen gebruiksrechten overdragen voor exploitatievormen die bij het afsluiten van de overeenkomst nog niet gekend zijn. Voor auteurs die als werknemers of als freelancers die in opdracht werken geldt wel een soepeler regime. Als de uitgever dus oude artikels in zijn online archief wil opnemen, maar in het contract met de journalist werd hem geen enkel recht toegekend om het werk in een online omgeving te gebruiken, dan moet de uitgever opnieuw met de auteur aan de tafel gaan zitten om te onderhandelen over de exploitatie en de voorwaarden. | Als de overeenkomst tussen uitgever en auteur werd afgesloten op een moment waarop er van het Internet nog geen sprake was, dan kon de auteur de uitgever bovendien geen geldige toelating geven om het werk in een online archief toegankelijk te maken, zelfs niet wanneer de overeenkomst bepaalt dat de uitgever het recht heeft het artikel te gebruiken “op alle mogelijke manieren, inclusief nog te ontwikkelen technologieën”. Niet alleen uitgevers kunnen hun voordeel doen met de digitale exploitatie van beschermde werken: andere mensen en ondernemingen gaan deze digitale werken voor hun eigen doeleinden gebruiken. Lezers en kijkers gaan interessante artikels delen, bijvoorbeeld door de deeplink naar de web pagina rond te sturen, door het artikel zelf te e-mailen of te delen via sociale sites. Sommige uitgevers maken dit delen gemakkelijk door “share” links aan de artikels toe te voegen, maar ook zonder vinden deze beschermde werken hun weg over het Web. Bloggers leggen links naar artikels die hun aandacht getrokken hebben en vaak nemen ze daarbij markante passages, titels of afbeeldingen over. Ook zoekmachines, nieuws- en andere aggregatoren verzamelen online gepubliceerde inhoud en wijzen de weg naar de nieuwssites. Alhoewel het wettelijk kader hetzelfde is, volgt dit wijdverspreid digitaal gebruik een andere logica: tussen uitgevers, auteurs, lezers, bloggers, zoekmachines en aggregatoren worden helemaal geen schriftelijke contracten onderhandeld. De verhoudingen tussen deze actoren liggen nog niet vast: commerciële, economische en technische factoren, maar ook juridische argumenten worden in de weegschaal gegooid om een leefbaar evenwicht te bereiken... |